رباط کریم می تواند تاریخی همزمان با ری باستان داشته باشد چه اینکه این منطــقه نزدیکترین محل به شهر قـدیمی ری بوده و می بــــــاشد...

سپیده شجاعی در وبلاگ خود آسمان نوشت:

رباط کریم می تواند تاریخی همزمان با ری باستان داشته باشد چه اینکه این منطــقه نزدیکترین محل به شهر قـدیمی ری بوده و می بــــــاشد ولی سابقه ای که بتوان ادعا نمود که این منطقه در برحه ای از تاریخ از بــــین رفته و مجدداً ایجاد شده باشد در دست نیست و تنها وجود دو مقبره امامزاده عـــــماد و امامزاده محمد در رباط کریم نشانگر آنست که احتمالاً در صدر اسلام یا بــــــعد از آن رباط کریم محل و موقعیت مسکونی و اجتماعی داشته که این محل اقامتگاه دائـــم و یا موقت آنها بوده به طوریکه پس از وفات در این محل مدفون شده و مزار آنان که با بـقعه و بارگاه بنا شده از دیر باز زیارتگاه مردم رباط کریم بوده است.

از طرف دیگر این منطقه بنا به نظر کارشـــناسان میراث فرهنگی و باستان شناسی هزاران سال قبل از این هم از مراکز تمدن و زندگی بوده و آثار متعدد باستانی که در سال ۶۹ و اواخر ۷۳ در حوالی رباط کریم از شــــش هزار سال قبل تا دوران قاجاریه بدست آمده مبین این ادعاست. مضافاً اینکه در حوالی بازارک معروف به چاله بازارک کارشناسان بر این باورند که روستا یا شهری در زیر خاک مدفون شده است.

همچنین رباط کریم به دلیل واقع شدن بر ســــر راه جاده ابریشم و راه زیارتی خراسان به بغداد از قدیم الایام دارای اهمیت و توجه بوده است و از این رو است که کهنترین و بی نظیر ترین کاروانسراهای ایران مانند کاروانسراـــی سنگی در این منطقه ساخته شده که بتدریج با متروکه شدن آن حکام و رجالی که از این راه رفت و آمد می کردند به فکر ساختن کاروانسرای دیگری افتاده و چون این منطقه از طبـــــیعت زیبا و مصفا و باغات و مزارع فراوان و رودخانه های پر آب (در بازارک) برخوردار بوده از این رو این امر ظاهراً با گذر خواجه کمال خواجه حرمسرای فتحعــلیشاه قاجار تحــــــقق پیدا نموده و بدین ترتیب کاروانسرای فتحعلیشاهی بنا گردید. بعد از اینکه آقا محمد خان قاجار تهران را بــــه پایتختی انتخاب و به عمران و آبادی آن همت گماشت و تهران مرکز دوائر دولتی و حکومتی شد لاجرم از نقاط مختلف کشور مراجعات مردم برای رفع نیازهای و مشکلات اداری و غیره که قبل از آن به اصفهان و قزوین بود بیشتر به تهران متوجه شد و بنابراین مردم مناطق جنوبی کشور از جمله شیراز، اصفهان، قم، ساوه، و … ناچار به عبور از رباط کریم که در مسیر جاده تهران – ساوه قراردارد بودند و لذا کاروانیان ، قافله های بازرگانی و دسته های نظامی از این محل عبور و گاهاً بیتوته می نمودند. این شهرستان تا قبل از ســــــــــال ۱۳۵۹ به صورت دهستان و از توابع شهرستان کرج بوده، سپس در سال ۱۳۵۹ به صورت بخش اداره می شد و با انتزاع شهرستان شهریار از کرج رباط کریم نیز به عنوان بخشـــــــــی از شهرستان مذکور در آمد تا اینکه در سال ۱۳۷۵ به صورت شهرستان مســــــــتقل با دو بخـــش مرکزی و گلستان و چهاردهستان منجیل آباد، امامزاده ابوطالب، اسماعیل آباد و میمنت به تصویب هیئت محترم وزیران رسید و به دنبال آن با استقرار فرمانداری، کلیه ادارات و ارگانهای دولتی در منطقه مستقر و هم اینک به طور فعال مشغول سرویس دهی می باشند.

رودهای متعددی بصورت دائمی وفصلی در شهرستان رباط کریم در جریان بوده وهست که از آن می توان به رودخانه های ذیل اشاره کرد :۱- رودشور ۲- رودخانه کرج ۳- رودخانه های فصلی چای ۴- رودخانه فصلی سیاب (سیاه آب ).

این شهرستان به صورت دشتی حاصلخیز به عنوان بخشی از فلات مرکزی ایران در مسیر راه ارتباطی اقوام هزاره هفتم فلات مرکزی ایران تا کنون بوده است و یا هم اینک شاهد آثار و بقایای فرهنگی با سابقه ی ۷ هزار ساله هستیم . حوزه رباط کریم در دوران تاریی با قرار داشتن در مسیر جاده ابریشم از اهمیت ویژه ای برخوردار بود و این اهمیت در این دوره نیز با وجود بناهایی نظیر قلعه سنگی متعلق به دوره سلجوقی و کاروانسرای حاج کمال در دوره قاجاریه تداوم یافت. شهرستان رباط کریم دارای ۵۶ اثر تاریخی – فرهنگی شناسایی شده است که از این تعداد ۳۲ مورد تپه و محوطه تاریخی، ۹ مورد امامزاده و بقعه متبرکه، یک قلعه، یک باب آسیاب، یک باب خانه ی تاریخی، ۲ باب یخدان، ۶ مورد قلعه روستایی، یک اصله درخت کهنسال و تعدادی زاغه مخصوص نگهداری دام می باشد . قدمت آثار شناسایی شده از هزار ه سوم قبل از میلاد تا اواخر دوره قاجاریه و اوایل دوره دوره معاصر میباشد که ضمن اثبات وجود فرهنگ و تمدن چندین هزار ساله در منطقه رباط کریم هر یک از آثار فوق از نظر مطالعات باستان شناسی، تاریخی، معماری، مردم شناسی و علوم دیگر قابل توجه و اهمیت خاص میباشد.

بناهای یاد شده بکر وسالم است و سازمان میراث فرهنگی ضمن ثبت در آثار تاریخی پیدایش ومرمت کامل آنرا آغاز وطی چندین مرحله در برنامه های خود منظور کرده است.

آثار باستانی و تحقیقات باستان شناسی در رباط کریم :

انبارهای یخی ( یخچالها ) : برای تهیه یخ در فصول بهار و تابستان از چند قرن گذشته در برخی از مناطق کشور انبارها و کارگاههای یخ ابداع و ساخته می شد تا یخ مورد نیاز ساکنین این مناطق از این طریق تامین شوند.این انبارهای یخی که بصورت مخروطی شکل همانند یک کله قند از خشت و گل با ارتفاع ۷ تا ۸ متر ساخته می شد در فصل زمستان در داخل چاله بزرگ به وجود آمده ، آب را رها نموده و سپس درب ورودی و کلیه محفظه های آنها بطور کامل مسدود می شد و به تدریج با فرا رسیدن فصول بهار و تابستان و گرم شدن هوا یخهای قطور تولید شده مورد استفاده قرار می گرفت .

لازم به ذکر است که این انبارها در دورانهای زندیه و قاجاریه در ایران بیشتر ساخته شد و در رباط کریم برای تامین یخ این منطقه و کاروانیان سه انباریخی در فواصل مختلف وجود داشت که در اصطلاح محلی به یخچال معروف بودند . از این انبارها تا حدود ۳۰ سال پیش نیز استفاده می شده است که با جایگزین شدن یخچالهای برقی این انبارها عملاً غیر قابل استفاده شده اند.

پل بازارک :

پل بازارک در محله بازار رباط کریم واقع و بر روی رودخانه سیاب احداث شده است . پل در امتداد شرقی به غربی ساخته شده و دارای سه دهانه می باشد . اصلی ترین مصالح بکار رفته در پل شامل : سنگ , آجر , گچ , شفته آهک و ساروج

امامزاده ابوطالب :

امامزاده ابوطالب در روستای آدران واقعا و بنیان اولیه آن در دوره یصفویه ساخته , ولی در دوره ی قاجاریه و بعد از آن مورد بازسازی و مرمت قرار گرفتهاست . امامزاده دارای گنبد کاشی و حیاطی دو ایوانی است .

امامزاده باقر:

بنا در روستای امامزاده باقر (ع) واقع و قدمت آن به دوره ی قاجاربدست می رسد . بنای امامزاده شامل : فضای مرکزی با پلان چهار تاقی و گنبد هشت ترکبا اتاقهایی در اضلاع آن طرح ریزی و احداث شده است . مصالح اولیه بقعه شامل خشت وگل بوده ولی در مرمت های بعدی از آجر , گچ , تیر آهن نیز بهره گرفته اند.

امامزاده عماد الدین:

امامزاده عماد الدین در داخل بافت شهری واقع و بنای فعلی مربوط به دوره ی معاصر است . پلان امامزاده به صورت چلیپایی و در مرکز گنبد مرتفع با سطوح کاشی کاری شده قرار دارد.

درخت کهنسال وجه آباد :

درخت چنار کهنسال روستای وجه آباد علاوه بر قدمت زیاد در قسمت پایین قطری بیش از ۱۰ متر دارد . متاسافانه به دلیل بی توجهی طی سال های گذشته قسمت های بسیاری از شاخه و تنه آن شکسته و از بین رفته است .

تپه ده حسن :

بیشترین آثار معماری تپه دو حسن مربوط به دوران تاریخی و اسلامیاست . در حال حاظر بقایای یک قلعه و دژی مشاهده می شود که با مصالح خشت و چینهساخته شده است . از دیگر آثار مکشوفه تپه می توان به سفالینه های لعاب دار و بدونلعاب اشاره کرد .

قلعه سنگی :

بنای اولیه در دوران سلجوقیان (۴۲۹-۵۹۰ ه.ق ) احداث شده و در غرب شهرستان رباط کریم قرار دارد , بنای قلعه عظیم به سبک چهار ایوانی با ۲۴ اتاق دراطراف ایوان ها و چهار اتاق گنبد دار در گوشه های بنا احداث شده است .

کاروانسرای سنگی : کهن ترین کاروانسرای فلات ایران نزدیک رباط کریم و در کنار دشت آباد و حاصلخیز شهریار وجود دارد . دیوار ضخیم کاروانسرای رباط کریم ارتفاعی معادل دو برابر ارتفاع ساختمانهایی را دارد که در داخل کاروانسرا قرار دارند. طرح بنا بسیار ساده و شامل تعدادی اتاق است که درهای آنها بطرف حیاط مرکزی باز می شود. در سه طرف حیاط مرکزی سه ایوان وجود دارد که عرض این ایوانها حدود ۵ متر می باشد. طرح ساختمان این کاروانسرا به طرح مسجد جامع ساوه شباهت دارد . این مسجد در فاصله تقریبی ۵۰ کیلومتری از کاروانسرا قرار گرفته ، در مسجد جامع در دوران صفوی تغییرات جزئی انجام گرفته و تنها اختلاف مسجد جامع ساوه با کاروانسرای رباط کریم این است که در کارونسرای سنگی فضای خالی گوشه ها را با اتاق گنبد داری پر کرده اند.

پل سنگی(لطف علی خان) :

این پل برای عبور و مرور کاروان ها بر روی رودخانه سیاه آب احداث گردیده و تنها پل باقی مانده در جنوب غربی استان تهران محسوب می شود.این پل برای عبور و مرور کاروانیان این مسیر ساخته شده بود.

کاروانسرای فتحعلیشاهی داخل شهر (بافت قدیم ): کاروانسرای مذکور در سال ۱۲۴۵ هجری قمری در زمان پادشاهی فتحعلی شاه قاجار بنا شده و در کیلومتر ۳۷ جاده تهران – ساوه قرار گرفته است ، این بنا با مصالح ساختمانی شامل: آجر، گچ ، خاک و ملات محلی ساخته شده است. سقف این بنا مسطح می باشد و نمای ورودی آن به شکل طاقنماهای تزئینی است.